Türkiye'de afet risklerinin daha erken tespit edilmesi amacıyla geliştirilen yapay zekâ destekli yeni sistem devreye alındı. AFAD ile İstanbul Teknik Üniversitesi iş birliğiyle hayata geçirilen platform sayesinde heyelan, kaya düşmesi, obruk ve zemin deformasyonları gibi jeolojik tehlikeler uydu verileriyle takip edilerek kritik altyapılar için erken uyarı mekanizması oluşturulacak. AFAD ile İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü tarafından geliştirilen Jeotehlike Gözlem ve Risk Analitiği Platformu, Türkiye genelindeki kritik altyapı ve üstyapıları etkileyebilecek jeolojik risklerin yapay zekâ destekli analizlerle izlenmesini sağlayacak. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın desteğiyle yürütülen ve üç yıl sürmesi planlanan proje kapsamında, risklerin ulusal ölçekte takip edilmesi, analiz edilmesi ve olası afetlerin etkilerinin azaltılmasına yönelik sürdürülebilir bir izleme altyapısı kurulması hedefleniyor.

Uydu verileri ve yapay zekâ birlikte kullanılacak

Platformda LiDAR ve InSAR gibi uzaktan algılama teknolojilerinden elde edilen veriler yapay zekâ ve makine öğrenmesi algoritmalarıyla analiz edilecek. Uydu görüntülerinden hesaplanan yüzey hareketleri düzenli olarak incelenerek olası deformasyonlar erkenden tespit edilmeye çalışılacak. Sistem; hastaneler, yerleşim alanları, köprüler, tüneller, demir yolları ve kara yolları gibi kritik yapılarda meydana gelebilecek heyelan, kaya düşmesi, karstik obruklar ve yer altı su seviyesindeki değişimlerden kaynaklanan zemin çökmelerini izleyebilecek.

Erken uyarı altyapısı oluşturulacak

Projeyle yalnızca mevcut risklerin belirlenmesi değil, gelecekte oluşabilecek jeolojik tehlikelerin de önceden tahmin edilmesi amaçlanıyor. Riskli bölgelerin tespit edilmesinin ardından bu alanlara arazi gözlem sistemleri kurulacak ve sürekli veri akışıyla erken uyarı mekanizmasının güçlendirilmesi sağlanacak. Planlanan araştırma merkezi aracılığıyla kamu kurumları da internet tabanlı bir platform üzerinden deformasyon verilerine ve jeotehlike analizlerine erişebilecek.

40'tan fazla kritik alan izleniyor

Pilot uygulamanın devreye alınmasıyla birlikte AFAD ve İTÜ iş birliğinde Türkiye genelinde 40'ın üzerinde kritik bölgenin izlenmesine başlandı. İlk etapta Hakkari, Erzurum'un Tortum ilçesi ve İzmir başta olmak üzere çeşitli bölgelerde heyelan riski düzenli olarak takip edilirken, elde edilen bulguların AFAD'a periyodik olarak raporlandığı belirtildi. Kaynak: AA